Dialektet e gjuhes shqipe

Dy dialektet kryesore te gjuhes shqipe jane Gege ne veri dhe Toske ne jug, te ndara afersisht nga Lumi Shkumbin. Gegerishtja dhe Toskerishtja jane degezuar per se paku nje mijevjeçar[citim i duhur], dhe format e tyre me pak ekstreme jane ndersjellash te kuptueshme. Gegerishtja ka nen-variantet me te dallueshme, prerjet te cilat jane lloje me veriore dhe lindore, qe perfshine ato te qyteteve te Shkodres, rajonin e Ish Republikes Jugosllave te Maqedonise verilindore, Kosoven, Malin e Zi, Serbine, dhe fshatin e izoluar Arbanasi (jashte Zares) te bregut te Kroacise, Dalmacise. “Arbanasi” i themeluar ne fillimin e shekullin XVIII nga refugjatet nga rajoni rreth qytetit bregdetar te Malit te Zi, Tivarit, ka rreth 2.000 foles te gjuhes shqipe.

Toskerishtja dhe Gegerishtja kane dallime fonetike, morfologjike apo dallime ne fjalor. Dallimet fonetike jane te pakta dhe disa nga to jane: â hundore e gegerishtes me e-ne e Toskerishtes ( nâna – nena ; bâni – beri) n-ja e Gegerishtes me r-ne e Toskerishtes ( syni – syri )etj. Ato morfologjike Tosk – Gege: te punoj – me punue etj. Disa nga dallimet ne fjalor Toskerisht- Gegerisht jane: dhelper – skile, gjalpe – tlyn, fshat – katund etj.

Te gjitha dialektet e folura shqipe ne enklavat italiane dhe greke jane variantet e toskerishtes dhe duket se jane te lidhura me se afermi me dialektin e Çamerise dhe te Bregdetit ne jugun e Shqiperise. Enklavat Italiane – rreth 50 fshatra te shperndare – me siguri jane gjetur nga emigrantet nga sundimi i Turqise ne Greqi. Disa dialekte te largeta dhe te izoluara te origjines jugore te Toskerishtes fliten ne Bulgari dhe Trakine Turke por nuk ka te dhena te sakta. Gjuha ende perdoret ne Madritsa, Bulgari, ne kufirin afer Edirnese, dhe ne perfundim te ketij fshati qe po mbijeton ne Mandres, afer Kilkis ne Greqi, qe daton nga Lufta Ballkanike. Nje enklave Toskerisht afer Melitopolit ne Ukraine shfaqet vendosja e fundme nga Bullgaria. Dialektet Shqiptare nga Istria, per te cilin ekziston nje tekst, dhe nga Sreim, per te cilin nuk ekziston asnje tekst jane zhdukur.

Burimi: Wikipedia